Bài viết bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương – Khoa Khám bệnh & Nội khoa – Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Central Park

Thiếu axit béo thiết yếu (axit béo thiết yếu D ) có thể xảy ra ở cả bệnh nhân nội trú và ngoại trú. Bệnh nhân bị rối loạn hấp thu do suy tuyến tụy hoặc cắt bỏ đại thể có nguy cơ mắc bệnh, và điều quan trọng là phải nhận ra rằng các nhóm bệnh nhân khác có thể phát triển thiếu axit béo thiết yếu. Bài viết này cung cấp một đánh giá ngắn gọn về vai trò của chất béo thiết yếu, xác định những người có nguy cơ, các dấu hiệu và triệu chứng lâm sàng liên quan đến thiếu axit béo thiết yếu , cũng như các khuyến nghị phòng ngừa và điều trị.

1. Tổng quan về axit béo thiết yếu

Thiếu axit béo thiết yếu hiếm gặp ở người lớn và trẻ em khỏe mạnh, những người có chế độ ăn uống đa dạng với đủ lượng axit béo thiết yếu, axit linoleic (LA) và axit alpha-linolenic (Axit linoleic ). Các bác sĩ lâm sàng nên nhận thức được nguy cơ của thiếu axit béo thiết yếu ở những quần thể cụ thể có thể bị hội chứng kém hấp thu, hoặc do các lý do khác làm hạn chế nghiêm trọng lượng chất béo ăn vào, hấp thụ hoặc chuyển hóa. Một xu hướng đáng lo ngại gần đây ở Hoa Kỳ là tỷ lệ thiếu hụt sản phẩm dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch (PN) ngày càng tăng, bao gồm vitamin và khoáng chất, cũng như nhũ tương dạng truyền lipid (ILE, trước đây được gọi là nhũ tương chất béo tĩnh mạch IVFE) . Điều này có dẫn đến những quần thể mới có nguy cơ mắc thiếu axit béo thiết yếu , và các bác sĩ lâm sàng phải nhận thức được tình trạng thiếu hụt này và những rủi ro gây ra cho bệnh nhân phụ thuộc vào dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch .

Vinmec chăm sóc người bệnh
Thiếu axit béo thiết yếu có thể xảy ra ở cả bệnh nhân nội trú và ngoại trú

2. Vai trò của chất béo trong cơ thể

Chất béo là một thành phần thiết yếu trong chế độ ăn uống, cho dù nó là một phần của chế độ ăn uống, một công thức dinh dưỡng đường ruột hoặc một phần của phụ gia dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch.

Cơ thể con người cần các kho dự trữ chất béo để đệm các cơ quan và cung cấp chất cách nhiệt để điều chỉnh nhiệt độ. Kho chất béo có thể được sử dụng để cung cấp năng lượng trong thời gian đói, mặc dù điều quan trọng là phải nhận ra rằng một số mô trong cơ thể (não và tế bào hồng cầu) chỉ dựa vào glucose để cung cấp năng lượng vì chất béo không thể chuyển hóa để tạo ra glucose.

Chất béo trong chế độ ăn không chỉ là một nguồn năng lượng thông qua quá trình oxy hóa, nó còn cần thiết để tạo điều kiện hấp thu các vitamin tan trong chất béo trong ruột non.

3. Chất béo là thành phần quan trọng của màng tế bào

Chất béo có vai trò quan trọng ở cấp độ tế bào vì nó là một phần thiết yếu của màng tế bào. Màng tế bào được cấu tạo bởi các phospholipid, nhạy cảm với tín hiệu hóa học. Tiêu thụ nhiều loại chất béo khác nhau (ví dụ: axit béo omega-3 so với axit béo omega-6) sẽ cho phép kết hợp các loại chất béo khác nhau vào màng tế bào, điều chỉnh phản ứng với một số quá trình trao đổi chất bao gồm viêm, kiểm soát biểu hiện gen trong tế bào và sản xuất protein tế bào. Một đánh giá gần đây của Calder cung cấp một cuộc thảo luận chi tiết hơn về các quy trình này.

Con người nói chung tiêu thụ đủ chất béo trong chế độ ăn uống để đáp ứng tất cả các yêu cầu về axit béo; axit béo thiết yếu s là những chất không thể được tổng hợp do con người thiếu các enzym cần thiết.

tế bào bình thường
Chất béo là thành phần quan trọng của màng tế bào

4. Những ai có nguy cơ thiếu axit béo thiết yếu?

Khi lượng chất béo tiêu thụ, tiêu hóa, hấp thụ và / hoặc chuyển hóa bị suy giảm, sẽ có nguy cơ mắc thiếu axit béo thiết yếu .

Bệnh nhân bị rối loạn tiêu hóa có nguy cơ cao mắc thiếu axit béo thiết yếu vì khả năng suy giảm bài tiết enzym tuyến tụy hoặc ruột non bị bệnh ngăn cản sự hấp thu chất béo bình thường.

Sử dụng các biện pháp sinh hóa của thiếu axit béo thiết yếu , các tác giả phát hiện ra rằng những bệnh nhân mắc bệnh tiêu hóa có mức axit béo thấp hơn đáng kể và bằng chứng sinh hóa của thiếu axit béo thiết yếu . Jeppesen và các đồng nghiệp đã đánh giá 112 bệnh nhân bị rối loạn tiêu hóa (bao gồm bệnh Crohn, viêm loét đại tràng, cắt bỏ ruột, bệnh celiac, viêm ruột bức xạ và bệnh gan ứ mật) bằng cách tiến hành phân tích chất béo trong phân và nồng độ axit linoleic trong huyết thanh. Các tác giả nhận thấy rằng những người có mức độ kém hấp thu cao hơn có mức axit linoleic thấp hơn.

5. Bệnh xơ nang là một yếu tố nguy cơ của thiếu axit béo thiết yếu

Xơ nang (CF) là một yếu tố nguy cơ của thiếu axit béo thiết yếu . Có khoảng 30.000 bệnh nhân ở Hoa Kỳ mắc xơ nang và 70.000 trên toàn thế giới. Mặc dù đây là một số lượng nhỏ bệnh nhân, nhưng các bác sĩ lâm sàng hỗ trợ dinh dưỡng có thể nhìn thấy họ do nhu cầu dinh dưỡng chuyên sâu của dân số này.

Suy tuyến tụy xuất hiện ở các mức độ khác nhau ở hầu hết các bệnh nhân mắc xơ nang. Strandvik và cộng sự đã đánh giá 110 bệnh nhân xơ nang thực hiện chế độ ăn bình thường; chỉ có 15 người không có bằng chứng về suy tụy. Sự hiện diện của thiếu axit béo thiết yếu được đánh giá bằng các biện pháp sinh hóa. Các tác giả nhận thấy rằng nồng độ axit linoleic và axit docosahexaenoic trong huyết thanh thấp hơn đáng kể ở những bệnh nhân có đột biến điều hòa độ dẫn qua màng xơ nang nghiêm trọng, cho thấy rằng sự thiếu hụt này có liên quan đến chuyển hóa axit béo thiết yếu bất thường.

Tuyến tụy
Hầu hết các bệnh nhân mắc xơ nang đều dẫn đến suy tuyến tụy

Bệnh nhân mắc các nguyên nhân khác gây suy hoặc suy tuyến tụy cũng có nguy cơ cho thiếu axit béo thiết yếu . Có rất ít báo cáo trong tài liệu về tỷ lệ lưu hành thiếu axit béo thiết yếu ở bệnh nhân viêm tụy cấp hoặc mãn tính, nhưng người ta phải coi viêm tụy là một yếu tố nguy cơ nếu có suy tụy.

6. Dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch và vấn đề thiếu axit béo thiết yếu

Có những tình trạng lâm sàng mà việc phân phối chất béo bị hạn chế. Ví dụ, những bệnh nhân phụ thuộc dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch bị dị ứng với nhũ tương lipid dạng truyền và không thể tiếp nhận nó sẽ có nguy cơ mắc thiếu axit béo thiết yếu .

Những bệnh nhân tuân theo chế độ ăn cực kỳ ít chất béo cũng có thể có nguy cơ mắc thiếu axit béo thiết yếu, bao gồm cả những bệnh nhân bị rò rỉ chất béo, những người phải duy trì chế độ ăn rất ít chất béo trong 3 tuần.

Mọi thắc mắc cần được bác sĩ chuyên khoa giải đáp cũng như quý khách hàng có nhu cầu khám và điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec vui lòng đăng ký khám trực tuyến trên Website để được phục vụ tốt nhất

Để được tư vấn trực tiếp, Quý Khách vui lòng bấm số HOTLINE hoặc đăng ký trực tuyến TẠI ĐÂY.

Tài liệu tham khảo

  1. Kris M. Mogensen, Essential Fatty Acid Deficiency, Nutrition issues in gastroenterology, series #164, Practicalgastro.
  2. Chan LN. Iatrogenic malnutrition: a serious public health issue caused by drug shortages. JPEN J Parenter Enteral Nutr. 2013;37:702-704.
  3. Jones PHJ, Rideout T. Lipids, sterols, and their metabolites. In: Ross AC, Caballero B, Cousins RJ, Tucker KL, Ziegler TR. Modern Nutrition in Health and Disease. Lippincott, Williams and Wilkins. Philadelphia, PA. 2014;65-87.
  4. Calder PC. Functional roles of fatty acids and their effects on human health. JPEN J Parenter Enteral Nutr. 2015;39:18S-39S.

LEAVE A REPLY